september 1, 2016

Over ons

RGBkleinVoor de ommekeer is een platform dat mensen uit verschillende disciplines en maatschappelijke sferen bij elkaar brengt om na te denken over de ingrijpende verandering van de wereldorde die op komst is: wetenschappers, kunstenaars, journalisten, bestuurders en ondernemers. Ons Platform – dat deel uitmaakt van Centrum Ethos – wil ruimte bieden aan onafhankelijke geesten om vrijmoedig met elkaar van gedachten te wisselen over wat er momenteel in de wereld aan de hand is en de publieke bewustwording daaromtrent te bevorderen. Zo willen we elkaars geest slijpen en het ‘groot denken’ stimuleren; juist ook om nieuwe wegen onder de aandacht te brengen en met elkaar oplossingen te formuleren voor de prangende vragen van deze tijd.

Het platform krijgt in de eerste plaats gestalte online, en wel op deze site voordeommekeer.nl waarop allerlei soorten bijdragen te vinden zijn over de genoemde thematiek: artikelen, filmpjes, boekrecensies e.d. Daarnaast is het de bedoeling om bijeenkomsten te organiseren en ‘tafels’ in te richten om uiteenlopende partijen bij elkaar te brengen die reeds op hun manier met de ommekeer bezig zijn of voor wie dat relevant is. Aldus hopen we een bijdrage te leveren aan nieuwe initiatieven en de geesten klaar te maken voor nieuwe manieren van denken.

De deelnemers aan het platform delen de intuïtie dat de verschillende mondiale crises die momenteel zichtbaar worden elkaar versterken en de voorbode zijn van een algehele systeemcrisis (of zelfs ineenstorting ervan) die een ‘ommekeer’ teweeg zal brengen in onze manier van leven – the end of the world as we know it. Om hier maar een voorbeeld te noemen: de mondiale schuldopbouw van de afgelopen decennia maakt het huidige financieel systeem uiterst kwetsbaar, zodat op termijn een algehele schuldherstructurering en dus ‘reset’ onvermijdelijk lijken – met alle gevolgen van dien. Ook is een algehele ineenstorting van het financiële stelsel niet uitgesloten. Hoe dan ook is het vertrouwen van het publiek in allerlei traditionele instituties tanende; wat op zichzelf al tot grillige bewegingen kan leiden – zoals de Brexit ons recent nog geleerd heeft.

Hoewel de gevestigde orde er alles aan gelegen is om het bestaande systeem in stand te houden – alleen al omdat er enorme belangen op het spel staan, zwelt er de laatste tijd ook ommekeerachtige kritiek aan vanuit de randen van monetaire autoriteiten als de ECB en FED. Bovendien is er inmiddels ook sprake van allerlei initiatieven – zowel in de financiële economie als daarbuiten – die een breuk met het verleden inhouden en die zelfs disruptieve uitwerking kunnen hebben op het huidige systeem. Deze vormen echter niet alleen een bedreiging, maar bieden ook kansen. Mede als gevolg van technologische ontwikkelingen, met name op het gebied van ICT, komen er namelijk ook allerlei nieuwe economische activiteiten op. Zij kunnen mede het antwoord bieden op prangende maatschappelijke vraagstukken als vergrijzing en de stijgende kosten in de gezondheidszorg, maar ze vragen wel om een nieuwe manier van denken en organiseren.

Hoezeer de implementatie van ICT in onze wereld de bestaande economische orde lijkt te ontwrichten is dagelijks zichtbaar. Oude verdienmodellen blijken soms van de een op andere maand achterhaald. Tot dusver kwam de introductie van een nieuwe technologie in de sfeer van de economie op langere termijn altijd ten goede aan burgers en consumenten. Dat is nu nog niet zo. De meeropbrengst die mede wordt gegeneerd dankzij ICT komt nog in onvoldoende mate terecht bij de bevolking zelf. De groeiende accumulatie van kapitaal in de handen van weinigen lijkt er dus op te wijzen dat het huidige systeem een fundamentele wijziging dient te ondergaan. Tegelijkertijd groeit ook het verzet tegen de vermeende maatschappelijke ongelijkheid en de rol van de elite in de samenleving. Dat brengt mede een toenemende politieke instabiliteit teweeg in de westerse wereld, tegelijkertijd wijst het ook op de noodzaak van een nieuwe politieke agenda die zich rekenschap geeft van deze veranderde maatschappelijke dynamiek.

We hebben het daarbij niet alleen over economie. De geopolitieke ontwikkelingen van de laatste jaren vergroten het risico van een systeemcrisis, terwijl zij omgekeerd ook weer geopolitieke spanningen doet toenemen. Niet alleen zien we dat de Westers-Amerikaanse hegemonie van de laatste decennia langzaam ten einde komt en andere continenten en grootmachten zich beginnen te roeren, ook binnen de Westerse wereld zelf nemen de spanningen toe. Na de zogenoemde Brexit moet de Europese Unie zichzelf opnieuw uitvinden, terwijl overal in Europa nationale en regionale sentimenten opspelen. De vluchtelingencrisis zet de Europese instituties en kernwaarden onder druk, met alle onderlinge botsingen en verdeeldheid van dien. Buiten en binnen Europa valt een toename van autoritaire vormen van leiderschap waar te nemen, terwijl veel traditionele partijen en instituties hun legitimiteit verliezen onder de bevolking. Zowel in Amerika als Europa is sprake van een afkalving van de middenklasse, een groeiende kloof tussen arm en rijk en een opkomst van het populisme. Dit werkt mondiale politieke instabiliteit in de hand.

Tegelijkertijd valt ook waar te nemen dat de behoefte aan ‘verandering’ groeiende is: lokale initiatieven om te komen tot duurzame energiewinning, de versterking van sociale cohesie, andere vormen van werken, samenwerken en financiering enzovoorts. In veel opzichten tekent zich een haast dialectisch proces af van globalisering en lokalisering waarin het worldwideweb mensen ook lokaal op nieuwe manieren gaat verbinden. Het wijst mogelijk ook in de richting van nieuwe vormen van samenleven en – werken die na de genoemde ommekeer tot bloei kunnen komen. Deze zullen vermoedelijk verbonden zijn met de vele technologische innovaties die momenteel plaatsvinden, waarvan de huidige opkomst van ICT op dit moment de meest in het oog springende is. Niettemin zullen deze ook een deugdelijke politieke orde nodig hebben om tot volle wasdom te kunnen komen.

Naast het delen van inzichten en het gemeenschappelijk ontwikkelen van een integrale analyse van de huidige ontwikkelingen stelt het platform zich ten doel burgers en instellingen voor te bereiden op de genoemde ‘ommekeer’; niet alleen door een inschatting te maken van de mogelijke gevaren die op ons afkomen en daar voorzorgsmaatregelen voor te nemen, maar ook door de nieuwe mogelijkheden in kaart te brengen die daardoor zullen ontstaan. Ook de politiek zal worden uitgedaagd na te denken over deze veranderingen en publiekelijk stelling te nemen ten aanzien van de vragen die op ons afkomen.

Het platform Voor de ommekeer wil het nadenken bevorderen over de ommekeer en de publieke discussie daarover stimuleren. Omdat het niet mogelijk is om de huidige tijdsdynamiek op basis van een enkele wetenschappelijke discipline te begrijpen, worden mensen uit verschillende disciplines en maatschappelijke sferen bijeengebracht. Het platvorm zal op verschillende manieren actief zijn en van zich laten horen: via een eigen website, door middel van bijeenkomsten in het land, uitzendingen bij Café Weltschmerz, samenwerking met mediapartners, het schrijven van artikelen, het organiseren van tafels voor deskundigen en belanghebbenden, het uitbrengen van een bundel enzovoorts. Het platform is een initiatief van de journalist Paul van Liempt en de filosoof Ad Verbrugge en staat open voor iedereen die interesse heeft in deze thematiek.

Paul van Liempt & Ad Verbrugge